Mae Fframwaith Lles, Atal ac Angori Gogledd Cymru yn nodi ymrwymiad rhanbarthol a rennir i wella iechyd a lles, atal canlyniadau gwael cyn iddynt ddigwydd, a lleihau anghydraddoldebau ar draws Gogledd Cymru.
Gwyddom fod iechyd da yn cael ei siapio gan lawer mwy na mynediad at wasanaethau iechyd a gofal. Mae’r lleoedd lle mae pobl yn byw, dysgu, gweithio, teithio a chysylltu i gyd yn cael effaith ddofn ar les trwy gydol bywyd. Er bod gan Ogledd Cymru lawer o gryfderau – gan gynnwys cymunedau bywiog, diwylliant cyfoethog ac amgylchedd naturiol unigryw – nid yw pawb yn profi’r un cyfleoedd i fyw’n dda. Mae gormod o bobl yn parhau i wynebu gwahaniaethau y gellir eu hosgoi mewn disgwyliad oes, disgwyliad oes iach a chanlyniadau lles ehangach.
Mae’r Fframwaith hwn wedi’i ddatblygu i gefnogi gweithredu ar y cyd ar draws y system gyfan. Mae’n darparu offeryn ymarferol i bartneriaid ar draws y sectorau cyhoeddus, gwirfoddol a chymunedol alinio eu gwaith, adeiladu ar gryfderau presennol, a chanolbwyntio ar benderfynyddion ehangach iechyd. Trwy’r saith Cenhadaeth a’r Siarter Angor Rhanbarthol, mae’r Fframwaith yn annog sefydliadau a phartneriaethau i weithio gyda’i gilydd mewn ffyrdd sy’n ataliol, yn canolbwyntio ar y gymuned ac wedi’u seilio ar gydweithrediad hirdymor.
Wrth wraidd y dull hwn mae’r egwyddor o weithio gyda chymunedau fel partneriaid cyfartal. Mae gan bobl a chymunedau wybodaeth, sgiliau ac asedau amhrisiadwy, a dim ond pan fyddant yn cymryd rhan weithredol yn llunio’r penderfyniadau a’r gweithredoedd sy’n effeithio ar eu bywydau y gellir cyflawni newid cynaliadwy.
Mae’r Bwrdd Partneriaeth Rhanbarthol yn croesawu’r Fframwaith hwn fel cam pwysig wrth gryfhau ein dull cyffredin o ymdrin â lles, atal a lleihau anghydraddoldebau yng Ngogledd Cymru. Trwy ei fabwysiadu a’i ddefnyddio, gall partneriaid helpu i greu’r amodau lle mae pawb yn cael y cyfle i ffynnu, nawr ac ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.
Mae pobl yng Ngogledd Cymru yn byw mewn amgylchedd naturiol iach a chynaliadwy
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn ymgorffori ystyriaeth o effeithiau carbon a natur yn ein prosesau gwneud penderfyniadau ynghylch prosiectau, gwasanaethau a chynlluniau.
- Byddwn yn llofnodi Siarter Teithio Llesol Gogledd Cymru ac yn hyrwyddo teithio cynaliadwy ac egnïol ar draws ein sefydliadau.
- Bydd sefydliadau sy’n aelodau o’r Byrddau Gwasanaeth Cyhoeddus yn ymgysylltu’n weithredol â datblygiad yr Asesiad Risg Newid Hinsawdd Rhanbarthol ar gyfer Lles ac yn gweithredu ar ei argymhellion yn lleol, gan weithio gyda’n cymunedau.
- Byddwn yn chwilio am gyfleoedd i amddiffyn, gwella ac ehangu mannau gwyrdd ar draws adeiladau a thir presennol y sector cyhoeddus.
- Byddwn yn sicrhau bod sefydliadau amgylcheddol a chymunedau lleol yn cymryd rhan ystyrlon yn gynnar wrth gynllunio prosiectau seilwaith newydd, er mwyn gwneud y mwyaf o fuddion a lleihau risgiau.
- Byddwn yn cynnwys gweithgareddau sy’n seiliedig ar natur mewn gwasanaethau lles cymunedol e.e. presgripsiynu cymdeithasol, gan ganolbwyntio ar wella mynediad i bobl sydd â’r angen mwyaf.
Mae pobl yng Ngogledd Cymru yn byw mewn cymunedau diogel, cefnogol a gwydn
Is-adran 1: Rhoi dechrau gorau i bob plentyn
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn darparu gwasanaethau i blant a theuluoedd sy’n rhoi eu hanghenion yn gyntaf, yn unol â Fframwaith Nyth/Nest.
- Byddwn yn helpu gwasanaethau i adeiladu’r sgiliau a’r hyder sydd eu hangen arnynt i gefnogi babanod, plant a rhieni i ffynnu, gan ganolbwyntio ar y 1000 diwrnod cyntaf (beichiogrwydd i ail ben-blwydd plentyn) pan fydd profiadau’n cael yr effaith fwyaf.
- Byddwn yn defnyddio dull seiliedig ar leoedd i greu mannau dan do ac awyr agored mwy cynhwysol i gynyddu cyfleoedd chwarae i blant.
- Byddwn yn gwella sut mae gwasanaethau yn gweithio gyda’i gilydd fel y gall teuluoedd gael mynediad haws at gymorth ar y cyd.
- Pan fydd anghenion dysgu neu anableddau yn cael eu nodi, byddwn yn sicrhau bod plant a theuluoedd yn cael cymorth cydgysylltiedig o ansawdd uchel yn gyflym gan y gwasanaethau cywir.
- Byddwn yn gwneud gwell defnydd o ddata a mewnwelediadau a rennir ar draws ein sefydliadau i dargedu cymorth ar gyfer gwella a lleihau anghydraddoldebau yn natblygiad a pharodrwydd plant ar gyfer yr ysgol.
Is-adran 2: Cymunedau Diogel a Chydlynol
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn atal a lleihau trais yn erbyn menywod a merched, gan gynnwys cyflwyno dulliau i hyrwyddo perthnasoedd iach a pharchus.
- Byddwn yn cymryd dull cydweithredol, sy’n canolbwyntio ar blant at ddiogelu plant a phobl ifanc sydd mewn perygl o gael eu hecsbloetio.
- Byddwn yn cryfhau trefniadau partneriaeth i rannu data a mewnwelediad amserol, gan alluogi atal ac ymateb i drais difrifol yn fwy targedu.
- Byddwn yn atal trais difrifol yng Ngogledd Cymru drwy ddatblygu dealltwriaeth a rennir o risg, trawma a phrofiadau niweidiol yn ystod plentyndod, gyda ffocws ar addysg, ieuenctid a lleoliadau cyfiawnder ieuenctid.
- Byddwn yn gweithredu Strategaeth Ymateb i Gydlyniant Cymunedol Gogledd Cymru fel rhan o’n cyflwyniad rhanbarthol o Gynllun Gweithredu Gwrth-Hiliol Cymru.
Is-adran 3: Iaith a Diwylliant y Gymraeg
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn ymgorffori’r iaith Gymraeg, treftadaeth a hunaniaeth ddiwylliannol yn y gwaith o ddylunio a darparu gwasanaethau lles yn y gymuned.
- Byddwn yn cefnogi datblygiad cryf o’r iaith a diwylliant Cymraeg yn y blynyddoedd cynnar trwy adnoddau dwyieithog, hyfforddiant gweithlu, a dysgu yn seiliedig ar chwarae mewn lleoliadau addysg a gofal.
- Byddwn yn cryfhau cefnogaeth ragweithiol i weithwyr i feithrin eu sgiliau iaith Gymraeg a’u hyder yn y gwaith.
Is-adran 4: Cymunedau Gwybodus o Drawma
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn ymrwymo i ddull sy’n seiliedig ar drawma i wella gwasanaethau a chefnogi lles staff.
- Byddwn yn defnyddio ymarfer myfyriol a rhwydweithiau rhanbarthol i rannu dysgu ar ddulliau sy’n seiliedig ar drawma.
- Byddwn yn cryfhau llwybrau cefnogaeth fel y gall staff a defnyddwyr gwasanaeth gael mynediad at gymorth cynhwysfawr ar gyfer trawma, gan adeiladu ar bartneriaethau a rhwydweithiau presennol ar draws y rhanbarth.
Is-adran 5: Trafnidiaeth
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn cynnwys cymunedau yn weithredol wrth ddylunio ac adolygu gwasanaethau trafnidiaeth gymunedol, gan ganolbwyntio ar ardaloedd gwledig a mwy difreintiedig.
- Byddwn yn cryfhau teithio llesol a thrafnidiaeth carbon isel ledled Gogledd Cymru drwy fabwysiadu Siarter Teithio Llesol Gogledd Cymru a dylanwadu ar gynllunio gofodol e.e. drwy Gynlluniau Datblygu Lleol.
Is-adran 6: Brechiadau a Sgrinio
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn cyflwyno hyfforddiant Gwneud i Bob Cyswllt Gyfrif (Making Every Contact Count, MECC) ac ymwybyddiaeth sgrinio ar gyfer staff rheng flaen, fel y gallant hyrwyddo brechiadau a sgrinio yn hyderus ar bob cyfle priodol.
- Byddwn yn sicrhau bod gwasanaethau rheng flaen yn darparu gwybodaeth glir, hygyrch mewn ystod o fformatau i gefnogi pobl sy’n gymwys i gael rhaglenni brechu a sgrinio’r GIG i wneud penderfyniadau gwybodus.
Mae pobl yng Ngogledd Cymru yn byw mewn tai o ansawdd da, diogel a fforddiadwy
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn cryfhau cydweithrediad traws-sector rhanbarthol ar dai, iechyd a lles, gan gynnwys rhannu data a mewnwelediadau, datblygu mesurau canlyniadau a rennir, a galluogi comisiynu ar y cyd.
- Byddwn yn cryfhau atal ac ymyrraeth gynnar yn seiliedig ar gymdogaeth trwy ddulliau integredig trawma, sy’n cynnwys pobl â phrofiad byw.
- Byddwn yn ymgorffori’r ddyletswydd i Ofyn, Gweithredu a Chydweithredu i atal digartrefedd a mynd i’r afael â materion iechyd sy’n gysylltiedig â thai.
- Byddwn yn cymryd ymagwedd gydweithredol at heriau tai ar draws y sectorau preifat a chymdeithasol e.e. cyfrannu at Gynlluniau Datblygu Lleol a dod â chartrefi gwag neu heb eu defnyddio yn ôl i ddefnydd gyda chymunedau.
Gall pobl yng Ngogledd Cymru gael mynediad at fwyd maethlon, fforddiadwy
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn cymryd dull sy’n seiliedig ar dystiolaeth i gefnogi dewisiadau bwyd iachach, gan gynnwys dylanwadu ar gynllunio a chryfhau cadwyni cyflenwi bwyd lleol.
- Byddwn yn cynnig hyfforddiant Gwneud i Bob Cyswllt Gyfrif (MECC) i sicrhau bod gan staff rheng flaen y sgiliau a’r hyder i ddarparu cymorth sy’n canolbwyntio ar y person ynghylch bwyd.
- Byddwn yn defnyddio’r canllawiau Bwyd i’n Dyfodol ac yn gweithio gyda Partneriaethau Bwyd Lleol i wella mynediad teg at fwyd iach a chyfeillgar i’r blaned.
- Byddwn yn gwella mynediad at fwyd a diod iach a fforddiadwy yn ein gweithleoedd.
Adnoddau
Hyrwyddo bwyd iachach ac amgylcheddau llesol; canllaw a rhestr wirio arfer gorau: Canllaw a rhestr wirio arfer gorau i gefnogi partneriaid system i greu amgylcheddau lleol ar draws Cymru sy’n gwella mynediad at fwyd iachach a gweithgarwch corfforol.
Hyfforddiant Gwneud i Bob Cyswllt Gyfrif (MECC): Gwneud i Bob Cyswllt Gyfrif (MECC) – Iechyd Cyhoeddus Cymru (dilynwch y linc i Hyfforddiant MECC o dan ‘Gwybodaeth bellach’)
Bwyd ein Dyfodol: Canllawiau i Awdurdodau Lleol yng Nghymru ar sut y gallant weithio gyda Phartneriaethau Bwyd Lleol i wella systemau bwyd lleol Canllaw-Bwyd-Ein-Dyfodol.pdf
Ymarfer Da
[Dolen i’r dudalen arfer da pan fyddwn wedi uwchlwytho enghreifftiau]
Mae gan bobl yng Ngogledd Cymru fynediad at gyfleoedd cyflogaeth gwerthfawr a theg neu gyfleoedd hyfforddi a datblygu
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn integreiddio cymorth cyflogaeth i lwybrau iechyd a gofal cymdeithasol.
- Byddwn yn sicrhau ymrwymiad arweinyddiaeth i fodelau cymorth cyflogaeth profedig, gan gynnwys Lleoliad a Chymorth Unigol (IPS) a’r Fframwaith Ansawdd Cyflogaeth â Chymorth (SEQF).
- Byddwn yn annog sefydliadau mwy i rannu adnoddau i alluogi busnesau bach a chanolig (BBaChau) i gymryd rhan mewn llwybrau cymorth cyflogaeth.
- Byddwn yn cefnogi cyflogwyr i recriwtio a chadw pobl o grwpiau sydd wedi’u tangynrychioli, gan gryfhau eu rôl fel Sefydliadau Angor o fewn cymunedau.
- Byddwn yn ymgorffori gwerth cymdeithasol hirdymor mewn caffael, comisiynu, a buddsoddiad rhanbarthol trwy ddefnyddio gwariant cyhoeddus i greu swyddi, prentisiaethau, hyfforddiant a llwybrau gyrfa cynaliadwy.
- Byddwn yn cymryd ymagwedd draws-sector ar y cyd at raglenni cyflogaeth a sgiliau fel Cysylltu â Gwaith, Sgiliau Gwyrdd, cynhwysiant digidol, a chynlluniau peilot Trailblazer.
- Byddwn yn cefnogi ymgysylltiad cynharach â phobl ifanc ar ymwybyddiaeth a dyheadau gyrfa, gan weithio gyda phartneriaid addysg i hyrwyddo llwybrau galwedigaethol a chryfhau sgiliau mathemateg ac iaith ar gyfer cyflogadwyedd.
Mae gan bobl yng Ngogledd Cymru fynediad at addysg o ansawdd uchel a chyfleoedd dysgu gydol oes
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn darparu cymorth hygyrch ac amserol i rieni a gofalwyr i helpu plant i fod yn barod ar gyfer yr ysgol, gyda ffocws ar ddatblygiad iaith a lleferydd a hyfforddiant toiledau (fel y manylir yn yr is-adran ‘Rhoi Dechrau Gorau i Bob Plentyn’ yn y Genhadaeth Gymunedau).
- Byddwn yn hyrwyddo cyfleoedd dysgu gydol oes mewn lleoliadau cymunedol.
- Byddwn yn cynyddu sgiliau digidol, iaith a mathemateg trwy gryfhau cyfleoedd dysgu oedolion.
- Byddwn yn gweithio gyda chymunedau i fynd i’r afael â rhwystrau trafnidiaeth sy’n cyfyngu ar fynediad at gyfleoedd dysgu gydol oes.
- Byddwn yn datblygu menter cynhwysiant ranbarthol ar gyfer grwpiau sydd wedi’u tangynrychioli i leihau bylchau cyfranogiad mewn addysg bellach ac uwch
- Byddwn yn cryfhau ymgysylltu â chyflogwyr a phartneriaethau sgiliau a rennir sy’n cyd-fynd â blaenoriaethau economaidd rhanbarthol.
- Byddwn yn sicrhau bod mynd i’r afael ag anghydraddoldeb yn uniongyrchol gysylltiedig â chyfleoedd economaidd.
Mae pobl yng Ngogledd Cymru yn cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol a chyfleoedd ar gyfer creadigrwydd
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn buddsoddi’n hirdymor mewn partneriaethau traws-sector lleol, gan gynnwys Grwpiau Partneriaeth Lleol Actif, i gefnogi cymunedau i ddylunio, arwain a chynnal cyfleoedd gweithgarwch corfforol lleol.
- Byddwn yn datblygu gwybodaeth, sgiliau a hyder staff rheng flaen, gwirfoddolwyr a sefydliadau cymunedol i weithio mewn ffyrdd sy’n seiliedig ar asedau a chynhwysol trwy gael mynediad at hyfforddiant Gwneud i Bob Cyswllt Gyfrif (MECC) a rhannu dysgu o ddulliau Datblygu Cymunedol Seiliedig ar Asedau (ABCD).
- Byddwn yn siapio ac yn buddsoddi yn ein hamgylcheddau adeiledig a naturiol fel bod bod yn egnïol a chwarae yn rhan o fywyd bob dydd ar draws cartrefi, gweithleoedd, gwasanaethau a chymunedau.
- Byddwn yn rhannu data, tystiolaeth a mewnwelediadau profiad byw trwy Bartneriaethau Actif Lleol i ddeall effaith, graddio’r hyn sy’n gweithio’n dda, ac atal yr hyn nad yw’n gweithio.
Mae pobl yng Ngogledd Cymru yn cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol a chyfleoedd ar gyfer creadigrwydd
Camau gweithredu system effaith uchel:
- Byddwn yn galluogi mynediad teg at ddulliau creadigol o les mewn adeiladau cymunedol a mannau gwyrdd, gan gynnwys mewn ardaloedd gwledig.
- Byddwn yn meithrin gwybodaeth a sgiliau staff rheng flaen i ymgorffori gweithgareddau lles creadigol o fewn llwybrau presennol e.e. drwy gael mynediad i’r cynnig hyfforddiant presennol drwy Rwydwaith Celfyddydau, Iechyd a Lles Cymru (WAHWN), a chyrsiau byr fel Dulliau Creadigol o Lesiant sydd ar gael drwy Brifysgol Wrecsam.
- Byddwn yn cyd-ddylunio rhaglenni lles creadigol yn y gweithle gyda chefnogaeth arweinyddiaeth.
- Byddwn yn datblygu ac yn cyflwyno fframwaith trawma ar gyfer y Celfyddydau mewn Iechyd, gan hyrwyddo mannau creadigol diogel a chynhwysol sy’n cyd-fynd â safonau cenedlaethol.
- Byddwn yn defnyddio dulliau creadigol o les i gefnogi pobl sydd â phrofiad byw i rannu eu straeon, i lywio gwella gwasanaethau a chefnogi gwerthuso.
- Byddwn yn cryfhau’r sylfaen dystiolaeth ar gyfer dulliau creadigol o les i gefnogi modelau cyllido cynaliadwy, gan gynnwys canlyniadau lles ac enillion cymdeithasol ar fuddsoddiad.